تکرار وابستگی به امارات خطای راهبردی تجارت ایران است

به گزارش صبح تجارت به نقل از تین نیوز: محمدمهدی کریمی قهی کارشناس ترانزیت و حمل و نقل| اختلال‌های تجاری ناشی از جنگ رمضان و تنش‌های منطقه ای بار دیگر نشان داد که وابستگی بیش از حد به یک مسیر و یک کشور واسطه، می‌تواند تجارت خارجی کشور را در معرض شوک قرار دهد.

کارشناسان معتقدند آینده تجارت ایران نه در بازگشت به مدل قدیمی مبتنی بر امارات، بلکه در توزیع ریسک میان کریدورهای مختلف و استفاده از ظرفیت سایر کشورهای همسایه و مستعد قرار دارد.

جنگ رمضان و اختلال‌های ایجاد شده در مسیرهای تجاری جنوب خلیج فارس، یک واقعیت مهم را بار دیگر به سیاست گذاران ایرانی یادآوری کرد؛ اقتصاد ایران نمی تواند تجارت خارجی خود را به یک گلوگاه جغرافیایی و یک کشور واسط گره بزند.

در دو دهه گذشته، امارات به مهمترین مرکز واسطه گری تجارت خارجی ایران تبدیل شده است؛ مدلی که بخش بزرگی از واردات و صادرات کشور را به خدمات بازصادراتی و شرکت‌های واسطه در دبی وابسته کرده است. هرچند این الگو در سال‌های تحریم بخشی از نیازهای تجاری ایران را پوشش داد، اما هزینه‌های سنگین اقتصادی و ریسک‌های ژئوپلیتیکی قابل توجهی نیز ایجاد کرد.

برآوردها نشان می‌دهد حجم تجارت ایران و امارات در سال‌های اخیر به حدود ۲۵ میلیارد دلار رسیده است، اما بخش قابل توجهی از این مبادلات مربوط به صادرات مجدد و تجارت واسطه ای بوده است؛ فرآیندی که بخشی از ارزش افزوده تجارت خارجی ایران را به اقتصاد امارات منتقل می‌کند و هزینه مبادلات را افزایش می‌دهد.

تحولات اخیر نشان داد که هرگونه اختلال در مسیرهای جنوبی می‌تواند زنجیره تأمین کشور را با مشکل مواجه کند. این موضوع به ویژه برای اقتصادی که بخش بزرگی از تجارت آن از یک‌هاب منطقه ای عبور می‌کند، به یک تهدید جدی تبدیل می‌شود.

در مقابل، ایران از ظرفیت‌های گسترده ای برای تنوع بخشی به مسیرهای تجاری برخوردار است.

در غرب کشور، عراق می‌تواند به یکی از مهم ترین دروازه‌های تجاری ایران تبدیل شود. بندر ام القصر عراق طی سال‌های اخیر به بزرگ ترین بندر کانتینری این کشور تبدیل شده و تنها ترمینال اصلی آن تاکنون بیش از چهار میلیون TEU کانتینر جابه جا کرده است و قابلیت پذیرش کشتی‌های ۱۴ تا ۱۶ هزار TEU را نیز دارد.

در شرق کشور نیز پاکستان ظرفیت‌های مهمی در اختیار ایران قرار می‌دهد. بندر کراچی همچنان اصلی ترین بندر تجاری پاکستان و یکی از بزرگ ترین بنادر منطقه محسوب می‌شود و می‌تواند به عنوان مکمل مسیرهای جنوبی ایران ایفای نقش کند.

در کنار آن، بندر گوادر نیز در قالب پروژه کریدور اقتصادی چین و پاکستان توسعه یافته و به عنوان یک بندر آب عمیق برای اتصال به بازارهای آسیای جنوبی و شرق آسیا در حال گسترش است.

البته کارشناسان تاکید دارند که گوادر هنوز با چالش‌هایی در حوزه زیرساخت و امنیت مواجه است و نمی تواند در کوتاه مدت جایگزین کامل مسیرهای موجود شود، اما توسعه تدریجی آن می‌تواند بخشی از ریسک تمرکز تجارت را کاهش دهد.

با این حال، امارات همچنان می‌تواند یکی از شرکای مهم تجاری ایران باقی بماند، اما تبدیل این کشور به شاهراه انحصاری تجارت خارجی، پس از تجربه جنگ رمضان و اختلال‌های اخیر، تصمیمی پرریسک و پرهزینه خواهد بود.

راهبرد منطقی برای ایران، ایجاد شبکه ای از مسیرهای موازی شامل عراق و بندر ام القصر، پاکستان و بنادر کراچی و گوادر، ترکیه و کریدورهای اروپایی و همچنین مسیرهای شمالی به سمت روسیه و قفقاز است؛ شبکه ای که در آن هیچ کشور یا بندری قادر نباشد تجارت خارجی ایران را همچون امارات در جنگ تحمیلی سوم گروگان بگیرد.